Ueber Aufklärung, Ob sie dem Staate – der Religion – oder überhaupt gefährlich sey, und seyn könne? Erstes Fragment

Opis dokumentu

Andreas Riem (1749 – 1814), jeden z najbardziej znanych przedstawicieli tzw. radykalnego oświecenia w Niemczech, był teologiem, filozofem, pisarzem, wydawcą i kaznodzieją. Pisał powieści historyczne, następnie zyskał sławę jako przedstawiciel neologii (protestanckiej teologii oświecenia), a ostatecznie stał się jednym z pierwszych radykalnych demokratów w Niemczech. W 1788 roku Riem wydał anonimowo trzy traktaty poświęcone oświeceniu. Bezpośrednim powodem napisania tych rozpraw był edykt religijny z 9 lipca 1788. Edykt ten, sporządzony przez pruskiego ministra Johanna Christopha von Wöllnera (1732-1800), położył kres polityce oświeconej tolerancji Fryderyka II Wielkiego (1712-1786), wprowadzając ścisłą cenzurę pism teologicznych, rozszerzając uprawnienia władzy kościelnej do kontrolowania Kościoła i szkół oraz zobowiązując duchownych do ścisłego przestrzegania ortodoksyjnych pism wyznaniowych w swoich kazaniach. Riem w swoim traktacie stawia prowokacyjne pytanie, czy oświecenie jest i może być „niebezpieczne” dla państwa lub religii. Berliński teolog przekonująco argumentuje, że prawdziwe oświecenie nie jest zagrożeniem, lecz potrzebą ludzkiego umysłu i koniecznością dla dobra państwa. Autor wyjaśnia, że mądry monarcha nie powinien obawiać się wykształconych i krytycznie myślących obywateli. Oświecone społeczeństwo jest bardziej lojalne, ponieważ opiera swoje posłuszeństwo na zrozumieniu prawa, a nie na ślepym strachu.Dokument współoprawny z innymi drukami (klocek introligatorski), sygn. SD.XVIII.2308.1-SD.XVIII.2308.3.