Aus Schleiermacher’s Leben. In Briefen. Zweiter Band

Opis dokumentu

Aus Schleiermacher’s Leben. In Briefen. Zweiter Band (Berlin, 1860) - drugi z czterech tomów obszernej biografii epistolarnej niemieckiego teologa protestanckiego, filozofa oraz pedagoga, uznawanego za ojca nowoczesnej teologii liberalnej Friedricha Schleiermachera (1768–1834). Dzieło składa się z prywatnych listów oraz materiałów zebranych i uporządkowanych przez ewangelickiego teologa, bliskiego ucznia i przyjaciela Schleiermachera Ludwiga Jonasa (1797–1859) oraz słynnego niemieckiego filozofa i historyka kultury Wilhelma Diltheya (1833-1911), który po nagłej śmierci Jonasa w 1859 roku przejął niedokończone prace nad edycją korespondencji Schleimachera, dokończył dzieło Jonasa, opatrzył je komentarzami i wydał. Współpraca tych dwóch postaci sprawiła, że listy nie zostały opublikowane jako chaotyczny zbiór, lecz ułożono je w spójną, chronologiczną opowieść biograficzną. Tom drugi obejmuje lata 1804-1834 i szczegółowo dokumentuje najbardziej intensywny, dojrzały i wpływowy okres życia Friedricha Schleiermachera. Listy z tej części ukazują go nie tylko jako filozofa w zaciszu gabinetu, ale jako bezpośredniego uczestnika wielkich wydarzeń historycznych, twórcę nowoczesnego uniwersytetu oraz zaangażowanego reformatora. Listy z okresu 1804-1807 odnoszą się przede wszystkim do profesury Schleiermachera w Halle i wojen napoleońskich. Szczegółowo opisują jego pracę jako profesora teologii i uniwersyteckiego kaznodziei w Halle. Schleiermacher relacjonuje swoje wykłady i rozwój koncepcji etycznych. Tom zawiera również korespondencję z okresu bitwy pod Jeną i Auerstedt. Schleiermacher opisuje dramatyczne szczegóły francuskiej okupacji Halle, plądrowanie jego własnego mieszkania przez żołnierzy oraz dekret Napoleona o zamknięciu uniwersytetu. Listy te pulsują lękiem o przetrwanie, ale i rodzącym się niemieckim patriotyzmem. Korespondencja z lat 1807-1810 dotyczy przede wszystkim działalności politycznej, patriotycznej i powrotu do Berlina. Listy z tego okresu ujawniają jego zaangażowanie w tajną działalność polityczną i misje dyplomatyczne (m.in. wyjazd do Prus Wschodnich) oraz pokazują kulisy jego odważnych kazań w kościele Trójcy Świętej (Dreifaltigkeitskirche), w których budził w narodzie ducha oporu, ryzykując aresztowaniem przez Francuzów. Kolejne listy dokumentują bliską współpracę Schleiermachera z Wilhelmem von Humboldtem i Johannem Gottliebem Fichte przy zakładaniu Uniwersytetu Berlińskiego. Szczegółowo opisane są spory koncepcyjne o to, jak powinna wyglądać nowoczesna nauka, oraz jego praca jako pierwszego dziekana wydziału teologicznego. Ważnym wątkiem tomu jest zmiana w życiu osobistym. Schleiermacher żeni się z Henriette von Willich, wdową po swoim bliskim przyjacielu. Listy do żony i o żonie pokazują go jako czułego ojca dla jej dzieci z pierwszego małżeństwa oraz ich wspólnego potomstwa. Dom Schleiermachera staje się jednym z najważniejszych centrów towarzyskich Berlina. Korespondencja z lat 20. XIX wieku szczegółowo opisuje m.in. ostry konflikt z królem Prus, Fryderykiem Wilhelmem III. Schleiermacher sprzeciwiał się odgórnie narzuconej unii kościoła luterańskiego i reformowanego oraz nowej liturgii Listy ujawniają również, że jako zwolennik reform liberalnych był inwigilowany przez pruską policję pod zarzutem „demagogizmu” i groziło mu wydalenie z uniwersytetu. Listy z ostatnich lat życia dokumentują pracę nad jego opus magnum - „Chrześcijańską wiarą” (Der christliche Glaube, 1821–1822) oraz opisy jego wypraw m.in. do Anglii, Walii czy Szwajcarii, gdzie spotykał się z europejskimi intelektualistami. Tom kończy się poruszającymi listami rodziny i przyjaciół relacjonującymi jego chorobę (zapalenie płuc) oraz moment śmierci 12 lutego 1834 roku.